In een ruimte waar brandbare gassen, dampen of stof aanwezig zijn, is een gewone lamp levensgevaarlijk. Eén vonk van een defecte fitting, een opwarmende lamp of een slechte aarding kan voldoende zijn. Explosieveilige armaturen zijn er om dat risico weg te nemen. Certificering en de juiste techniek zijn hier zeer belangrijk om in de zwaarste industriële omgevingen stand te houden.
Dit artikel legt uit wat explosieveilige verlichting precies inhoudt, welke typen en markeringen er zijn, voor welke sectoren en toepassingen ze geschikt zijn, en welke armaturen TLight levert.
ATEX-zones en certificeringsdetails vind je uitgebreid in ons artikel over ATEX verlichting.
- Wat zijn explosieveilige armaturen?
- Hoe werkt een explosieveilig armatuur?
- Sectoren en toepassingen
- Types explosieveilige verlichting
- Markeringen en codering: wat staat er op het armatuur?
- Gasgroepen, stofgroepen en temperatuurklassen
- Explosieveilige armaturen van TLight
- Hoe kies je het juiste explosievrije armatuur?
- Veelgestelde vragen
Wat zijn explosieveilige armaturen?
Explosieveilige armaturen zijn verlichtingstoestellen die specifiek zijn ontworpen voor omgevingen waar explosiegevaar bestaat. Ze zijn zo geconstrueerd dat ze geen ontsteking kunnen veroorzaken van de omgevende atmosfeer ook niet bij een interne storing, overbelasting of defect onderdeel.
Ze worden ingezet overal waar brandbare stoffen in de lucht kunnen voorkomen: van opslagtanks met chemicaliën tot graanstofinstallaties, van olie- en gasplatforms tot verfspuiterijen. In de volksmond worden ze ook wel explosievrije armaturen of explosievrije verlichting genoemd. Technisch gezien is ‘explosieveilig’ de juiste term, maar beide worden door de markt door elkaar gebruikt.
Een explosieveilig armatuur voorkomt niet dat er een explosieve atmosfeer ontstaat, het zorgt ervoor dat de verlichting nooit de oorzaak van een ontsteking kan zijn.
Wat is een explosie?
Een explosie is een (zeer)snelle verbranding van een brandstof. Voor een explosie zijn alle 5 de zijden van de brandvijfhoek benodigd.
Wat is er nodig voor een explosie?
- Zuurstof
- Brandstof (gas, damp of stof)
- De juiste mengverhouding
- Een ontstekingsbron
- Een katalysator die de verbranding versnelt
Explosieveilige verlichting elimineert de vierde factor: de ontstekingsbron. Dat doen ze door de constructie hermetisch af te sluiten, de warmteontwikkeling te beheersen of de elektrische energie zo laag te houden dat ontsteking fysiek onmogelijk is.
Explosieveilige armaturen zijn geen luxe, maar een noodzaak in omgevingen waar veiligheid altijd voorop staat.
Hoe werkt een explosieveilig armatuur?
Afhankelijk van de zone en het type gevaar werken explosievrije armaturen volgens verschillende beschermingsprincipes. De meest gebruikte zijn:
- Ex d – Drukvast:
De behuizing is zo stevig dat een eventuele interne explosie niet naar buiten kan doorslaan. Vonken blijven ingesloten. - Ex e – Verhoogde veiligheid:
Extra maatregelen voorkomen dat er überhaupt vonken of gevaarlijke temperaturen ontstaan. Geen bewegende delen, ruime toleranties. - Ex nA – Niet vonkend:
Geschikt voor zone 2, waarbij het armatuur onder normale bedrijfsomstandigheden geen vonken veroorzaakt. - Ex t – Bescherming door behuizing:
Stofexplosieveilig; de behuizing voorkomt dat stof in contact komt met verwarmde onderdelen.
Bij explosieveilige LED-armaturen speelt ook de warmtebeheersing een cruciale rol. LED’s produceren weinig warmte aan de lichtuittreding, maar de driver en elektronica kunnen zonder goede thermische constructie alsnog een risico vormen. Moderne explosieveilige ledverlichting lost dit op met geïntegreerde koelribben, hermetisch afgedichte led drivers en temperatuurbewaking.
Wil je weten welke beschermingswijze bij welke ATEX-zone past? Dat staat uitgebreid uitgelegd in ons artikel over ATEX verlichting.
In de tweede ATEX richtlijn, ATEX richtlijn 114 (2014/34/EU en voorheen ATEX 95) staat aan welke normen apparatuur moet voldoen die gebruikt worden in explosiegevaarlijke omgevingen. Producten die voldoen aan de eisen van de ATEX 114 richtlijn zijn te herkennen aan het CE logo in combinatie met het bovenstaande logo.
Explosiegevaarlijke gebieden moeten duidelijk gemarkeerd worden met een waarschuwingsdriehoek met de letters EX.
Sectoren en toepassingen
Explosievrije verlichting wordt ingezet in uiteenlopende industrieën.
Sector |
Typische toepassing |
Veelvoorkomend gevaar |
| Chemische industrie | Productiehallen, opslagfaciliteiten, reactorruimten | Brandbare gassen en dampen |
| Olie & en gas | Raffinaderijen, offshoreplatforms, pompstations | Koolwaterstoffen, waterstof |
| Farmaceutische industrie | Productieruimten, cleanrooms met oplosmiddelen | Fijnstof, organische dampen |
| Voedingsmiddelen & agro | Graanopslag, meelverwerking, suikerproductie | Brandbaar stof (IIIA/IIIB) |
| Mijnbouw | Ondergrondse gangen, winningslocaties | Mijngas (methaan), steenkoolstof |
| Verfspuiterijen | Spuitcabines, droogkamers | Oplosmiddeldampen |
| Afvalwaterzuivering | Pompputten, slibverwerking | Methaan, waterstofsulfide |
Chemische industrie-verlichting is daarbinnen een van de zwaarste toepassingsgebieden. De combinatie van agressieve dampen, hoge temperaturen en continue bedrijfstijden stelt hoge eisen aan zowel de chemische bestendigheid van de behuizing als de betrouwbaarheid van de elektronica.
Met explosieveilige armaturen kies je voor betrouwbaarheid, zelfs onder de meest extreme omstandigheden.
Types explosieveilige verlichting
Binnen de categorie explosieveilige led-armaturen zijn er meerdere armatuurtypen, elk voor een andere toepassing:
- Explosieveilige LED highbays:
Voor hoge industriële ruimten zoals productiehallen en magazijnen met explosiegevaar. Hoog lumenoutput, robuuste behuizing. - Explosieveilige wandarmaturen en plafondverlichting:
Voor gangen, sluisruimten en technische ruimten. - Explosievrije tl armaturen / buisarmaturen:
In veel bestaande installaties zit nog explosieveilige tl verlichting.
LED-vervanging is mogelijk, maar vereist armaturen die opnieuw ATEX-gecertificeerd zijn. Alleen de lamp vervangen is niet genoeg. - Explosieveilige noodverlichting:
Verplicht in veel ATEX-zones. Bij stroomuitval moet de vluchtweg ook in gevaarlijke omgevingen verlicht blijven. - Explosieveilige handlampen en draagbare verlichting:
Voor onderhoud en inspectie in zones waar vaste bekabeling niet mogelijk is.
Let op: een explosieveilige lamp vervangen in een niet-gecertificeerd armatuur maakt dat armatuur niet explosieveilig. Het volledige systeem moet gecertificeerd zijn.
Markeringen en codering: wat staat er op het armatuur?
Elk explosieveilig armatuur draagt een verplichte markering die aangeeft waarvoor het geschikt is. Hieronder een overzicht.
Categorie-indeling
De markering begint met een Romeins cijfer:
- I – Ondergronds gebruik (mijnbouw)
- II – Bovengronds gebruik (industrie)
Daarna volgen de categorie (1, 2 of 3) en het type gevaar (G = gas, D = dust/stof). Een armatuur met markering II 2G is dus geschikt voor bovengronds gebruik in zone 1 (gas).
Beschermingswijzen (Ex-codes)
Code |
Beschermingswijze |
Geschikt voor zone |
| Ex d | Drukvast | 1, 2 |
| Ex e | Verhoogde veiligheid | 1, 2 |
| Ex ia / ib / ic | Intrinsiek veilig | 0, 1, 2 |
| Ex ma / mb / mc | Ingegoten | 0, 1, 2 |
| Ex p | Overdruk | 1, 2 / 21, 22 |
| Ex nA | Niet vonkend | 2 |
| Ex ta / tb / tc | Bescherming door behuizing (stof) | 20, 21, 22 |
Voorbeeld: Acquex LED-markering uitgelegd
De Acquex LED van TLight draagt de markering Ex II 3G Ex nA IIC T6 Gc. Wat betekent dat?
- II – Bovengrondse installatie
- 3G – Categorie 3, geschikt voor zone 2 (gas)
- Ex nA – Niet vonkend onder normale bedrijfsomstandigheden
- IIC – Geschikt voor de meest gevaarlijke gasgroep (o.a. acetyleen, waterstof), ontstekingsenergie 20 µJ
- T6 – Maximale oppervlaktetemperatuur 85 °C
- Gc – EPL Gering: voor omgevingen met beperkte blootstellingsduur (<10 uur per jaar)
Ditzelfde armatuur draagt ook een stofmarkering: Ex II 3D Ex tc IIIC T85°C Dc IP66 geschikt voor zone 22 met geleidend stof en een IP66-beschermingsgraad.
Gasgroepen, stofgroepen en temperatuurklassen
Gasgroepen
- IIA – Ontstekingsenergie 200 µJ (bijv. butaan, propaan, kerosine)
- IIB – Ontstekingsenergie 60 µJ (bijv. ethyleen, zwavelwaterstof)
- IIC – Ontstekingsenergie 20 µJ (bijv. acetyleen, waterstof) meest gevaarlijk
Een armatuur gecertificeerd voor IIC mag ook worden ingezet in IIA en IIB-omgevingen. Andersom geldt dat niet.
Stofgroepen
- IIIA – Deeltjes >0,5 mm, bijv. graanstof
- IIIB – Niet-geleidende deeltjes <0,5 mm, bijv. steenkoolstof
- IIIC – Geleidende deeltjes <0,5 mm, bijv. metaalstof, meest gevaarlijk
Temperatuurklassen (gas)
Klasse |
Max. oppervlaktetemperatuur |
| T1 | 450 °C |
| T2 | 300 °C |
| T3 | 200 °C |
| T4 | 135 °C |
| T5 | 100 °C |
| T6 | 85 °C |
De temperatuurklasse op het armatuur moet altijd lager zijn dan de ontstekingstemperatuur van het aanwezige gas of de damp. Bij stof geldt geen vaste klasse-indeling: de maximale oppervlaktetemperatuur staat direct op het label vermeld.
Investeren in explosieveilige armaturen is investeren in continuïteit, veiligheid en gemoedsrust.
Explosieveilige armaturen van TLight
TLight levert meerdere ATEX-gecertificeerde LED armaturen, elk ontwikkeld voor specifieke zones en omstandigheden. Geen groothandelsassortiment van honderden regels, maar een gerichte selectie waarbij elk product technisch onderbouwd is.
Armatuur |
Zone (gas) |
Zone (stof) |
Bijzonderheden |
| Acquex LED | Zone 2 | Zone 22 | Ex nA IIC T6, IP66, ook geleidend stof (IIIC) |
| Strongex LED | Zone 1 / 2 | Zone 21 / 22 | Robuuste uitvoering voor zware industriële omgevingen |
| Orex LED | Zone 1 / 2 | Zone 21 / 22 | Geschikt voor corrosieve omgevingen |
| Kratex LED | Zone 2 | Zone 22 | Compacte uitvoering, eenvoudige montage |
Met explosieveilige armaturen kies je voor betrouwbaarheid, zelfs onder de meest extreme omstandigheden.
STRONGEX 2 – Explosieveilige armatuur
Zone 2 en 22
Robuust, sterk en bestand tegen schokken en chemicaliën.
Kenmerken:
- Armatuur is gasdicht en geschikt voor buiten- en offshoregebruik
- Schokbestendig PMMA
- Afdekkingen aan het einde zijn van glasvezel en PA66
- Wil je deze Strongex bevestigen? Dat kan met de bevestigingsbeugels van roestvrij staal 316L
- Incl. EX-kabelwartel of EX-snelconnector.
Voor meer info over dit product, neem contact op.
ACQUEX – Explosieveilige led verlichting
Zone 2 en 22
Extreem eenvoudig, simpel en betrouwbaar in zones waar een explosiegevaar dreigt.
Kenmerken:
- Gecomprimeerd glasvezelversterkt polyester
- Transparante diffusor van schokbestendig spuitgiet-polycarbonaat
Voor meer info over dit product, neem contact op.
KRATEX – Explosievrije led armatuur
Zone 1 en 21
Verbonden verlichting. Geschikt voor verschillende ATEX-projecten.
Kenmerken:
- Eindafdichtingen van aluminiumlegering
- Noodverlichtingskit, dimmen via DALI en Bluetooth optioneel verkrijgbaar
Voor meer info over dit product, neem contact op.
OREX- Explosievrije verlichting voor in hal
Zone 1 en 21 / Zone 2 en 21
Highbay verlichting voor in hallen met explosiegevaar.
Kenmerken:
- Behuizing van kopervrije aluminiumlegering
- Diffusor van gehard glas
- Toepasbaar in verschillende bedrijfstakken
Voor meer info over dit product, neem contact op.
Waarom de OREX het ultieme explosievrije armatuur is voor jouw hal
Veiligheid en efficiëntie gaan hand in hand in zones met explosiegevaar. Wanneer je grote hallen optimaal wilt verlichten, zijn standaard armaturen niet voldoende. Je hebt gecertificeerde explosievrije armaturen nodig die tegen een stootje kunnen.
In bovenstaande video zie je de OREX Highbay in actie. Dit armatuur is de standaard voor ATEX-zones 1, 2, 21 en 22.
AVG is geen doorsnee bedrijf. Wat in 1920 begon met paard en wagen, groeide uit tot een groep met vier specialismen. Een daarvan is: AVG Explosieven Opsporing Nederland WSCS-OCE gecertificeerd (deelgebied A, B en C), actief in explosievenopsporing sinds 1999.
Zo’n bedrijf stelt hoge eisen aan zijn omgeving. Ruimtes moeten goed verlicht zijn voor veiligheid, efficiëntie en controle. Zowel binnen als buiten. En hier komt TLight om de hoek kijken.
Meer info over dit project:
LED verlichting voor AVG in Heijen
“Van advies tot realisatie, wij staan voor u klaar met professioneel lichtmaatwerk.”
Veelgestelde vragen over explosieveilige armaturen
Een explosieveilige lamp is een lichtbron die geconstrueerd is om geen ontsteking te kunnen veroorzaken in een omgeving met brandbare gassen of stof. De lamp is hermetisch afgesloten, produceert geen vonken en blijft binnen de vereiste temperatuurklasse. Belangrijk: de lamp moet altijd worden gebruikt in een bijpassend, eveneens gecertificeerd armatuur.
Een explosieveilig armatuur werkt door de mogelijke ontstekingsbronnen te isoleren van de omringende explosieve atmosfeer. Afhankelijk van de beschermingswijze (Ex d, Ex e, Ex nA, etc.) gebeurt dat door drukvaste insluiting, intrinsiek veilige stroomkringen, of beveiliging via de behuizing. De armaturen worden getest en gecertificeerd volgens de ATEX-richtlijn 2014/34/EU.
Een explosieveilige lamp is de lichtbron zelf; het explosieveilige armatuur is de volledige behuizing inclusief bedrading, aansluiting en beschermconstructie. Voor een veilige installatie moeten beide afzonderlijk gecertificeerd zijn én als combinatie geschikt zijn voor de betreffende zone. Alleen een gecertificeerde lamp in een standaard armatuur plaatsen is niet toegestaan.
ATEX-gecertificeerde armaturen zijn verkrijgbaar via gespecialiseerde B2B-verlichtingsleveranciers. TLight.nl levert meerdere ATEX-gecertificeerde armaturen: de Acquex LED, Strongex LED, Orex LED en de Kratex LED. Elk geschikt voor specifieke zones en toepassingen.
Naast productlevering bieden wij technisch advies en lichtplannen op maat. Neem contact op voor een gericht adviesgesprek.
In de petrochemische industrie komen vaak brandbare gassen voor uit gasgroep IIB of IIC (waterstof, acetyleen, ethyleen). De armaturen moeten minimaal geschikt zijn voor zone 1, beschermingswijze Ex d of Ex e, en een passende temperatuurklasse hebben. De Strongex LED en Orex LED van TLight zijn hier typische kandidaten. Raadpleeg altijd de zone-indeling van de specifieke locatie voordat je een armatuur kiest.
Explosieveilige armaturen zijn in Nederland verkrijgbaar via gespecialiseerde B2B-verlichtingsleveranciers. TLight levert rechtstreeks aan installatiebedrijven, projectleiders en technische diensten. Bekijk het assortiment op tlight.nl assortiment of neem contact op voor beschikbaarheid en maatwerk.
De verlichting moet voldoen aan ATEX-richtlijn 2014/34/EU, gecertificeerd zijn voor de juiste zone en categorie, de correcte gasgroep of stofgroep dekken, en een temperatuurklasse hebben die onder de ontstekingstemperatuur van de aanwezige stof blijft. Daarnaast gelden eisen aan IP-bescherming, mechanische sterkte en (in sommige gevallen) corrosiebestendigheid. Voor het volledige certificeringskader, lees ons artikel over ATEX verlichting.
Start met de officiële zone-indeling van de opslagruimte (doorgaans zone 1 of 2) en de aanwezige stoffen (gasgroep IIA, IIB of IIC). Houd rekening met de omgevingscondities: vocht, chemische dampen en temperatuurschommelingen vragen om een hoge IP-klasse en corrosiebestendig materiaal. TLight helpt bij deze selectie vraag een lichtplan aan of neem direct contact op met onze adviseurs.
Kwalitatieve explosieveilige LED armaturen hebben een technische levensduur van 50.000 tot 100.000 branduren, afhankelijk van het type en de omgevingscondities. Dat staat gelijk aan 11 tot 22 jaar bij gemiddeld 12 branduren per dag. Regulier onderhoud en periodieke inspectie zijn daarbij wel noodzakelijk om de certificering geldig te houden.
Conclusie
Een explosieveilig armatuur is geen standaardproduct dat je klakkeloos bestelt. De juiste keuze hangt af van zone, brandstoftype, temperatuurklasse en omgevingscondities.
TLight.nl levert ATEX-gecertificeerde explosieveilige LED-armaturen aan installatiebedrijven en projectleiders door heel Nederland. Met technisch advies en lichtplannen op maat. Geen gedoe, wel zekerheid.
Neem contact op met TLight of vraag een lichtberekening aan dan weet je vooraf precies wat je nodig hebt.
Meer projecten
IP65 lichtlijnen: dé oplossing voor vochtige en stoffige bedrijfsruimtes
De 'IP' in IP65 lichtlijn staat voor Ingress Protection: een internationale norm die aangeeft hoe goed een behuizing bestand is tegen het binnendringen van stof en water. TLight bied deze lichtlijnen aan.
Lichtlijnen kopen: complete info voor bedrijfshallen en kantoren
Een bedrijfshal met TL-buizen die om de paar maanden uitvallen. Schaduwplekken tussen de stellingen. Een energierekening die elk jaar oploopt. Herkenbaar? Dan zijn de lichtlijnen van TLight een uitkomst!
STABU bestek voorbeeld utiliteitsbouw: de codering die je écht nodig hebt
De STABU-catalogus telt duizenden specificaties, verdeeld over tientallen hoofdstukken. Voor een bestekschrijver die alleen de installatietechniek of verlichting moet dichttimmeren, is dat zoeken naar een speld in een hooiberg.